1586-34

Top left: Ratih, goddess of love, in sorrow, mourns the death of Smara in audience with the gods and the heavenly sage, Wrespati, whose foot she holds; Top right: Ratih, wearing a scarf over her head in mourning, sets off from heaven with her servants; Bottom right: Ratih sifts through the ashes of her husband, Smara; Bottom left: Ratih and her servants self immolate in front of the god, Siwa. Mahakala and Nandiswara, his guards, sit behind him.

Taken from the palace of Tabanan after the death of the ruler at the puputan or final battle to the death against the Dutch in Denpasar.

In de 19de eeuw bestond Bali uit verschillende vorstendommen. Nederlanders voerden vier militaire expedities uit, voordat zij in 1882 Buleleng in het noorden van het eiland koloniseerden. In 1906 werd vanuit Batavia, nu Jakarta, een grootscheepse militaire expeditie georganiseerd tegen de vorst van Badung, I Gusti Gede Ngurah Den Pasar. Op 20 september vond in Denpasar een dramatische rituele ‘strijd tot het einde’, een puputan, plaats waarbij vele honderden Balinezen sneuvelden door hun eigen kris of Nederlands geweervuur. Het paleis werd verwoest en de meeste van de paleisschatten werden als oorlogsbuit verdeeld. Een tweede puputan vond plaats bij het nabijgelegen paleis van Pamecutan. Vervolgens rukte het leger op naar het buurstaatje Tabanan. Hier gaf de vorst zich over, waarna hij zelfmoord pleegde in gevangenschap. Het paleis werd afgebroken en de inboedel geveild. Dit paneel is door W.O.J. Nieuwenkamp aangekocht op zijn verzamelreis voor Museum Volkenkunde. Dit paneel is een hoofdeinde van een bed, parba, en komt uit het paleis van de vorst van Tabanan. De schildering verbeeldt scenes uit de kakawin Smaradahana, De Verbranding van Asmara. Dit is een Oud-Javaanse vertelling in dichtvorm, over de eeuwige liefde tussen Kama (Asmara) en zijn echtgenote Ratih. Linksboven: Drie goden, Indra voorop, bezoeken samen met de Brahmaan Wrehaspati het paleis van Kama en Ratih, om het slechte nieuws van Kama's verbranding te mee te delen. De diepbedroefde Ratih klamt zich vast aan het been van de Brahmaanse priester van de goden. Hij vertelt haar dat zij weer met Kama verenigd kan worden als ook zij sterft. Rechtsboven: Ratih gaat op zoek naar de plek waar Kama is verbrand, gevolgd door twee dienaressen, Nanda en Sunanda. Rechtsonder: Ratih vindt op de plek van Kama's dood alleen zijn beenderen, schedel en de bloemen die hij uit zijn liefdespijlen afschoot. Linksonder: Ratih en haar twee dienaressen verbranden zich in een groot vuur, naast de mediterende god Shiva. Deze oppergod heeft bepaald, dat Kama en Ratih na hun dood samen voortleven in de harten van ieder menselijk liefdespaar. Tot in het begin van de 20ste eeuw was het bij sommige vorstelijke families op Bali de gewoonte dat de weduwen van een overleden vorst zichzelf in het vuur wierpen bij zijn crematie, als teken van eeuwige trouw (masatia). De Nederlanders probeerden deze gruwelijke gewoonte te verbieden, maar in 1903 vond in Tabanan toch nog een dergelijk ritueel plaats. Dit was een van de oorzaken van het militaire ingrijpen in 1906. Inventarisnummer : RV-1586-34 Materiaal : hout Literatuurverwijzingen : Geïllustreerd in: Galestin, Th.P., 'Eenige Balische illustraties bij het Oudjavaanse gedicht Smaradahana', in: Cultureel Indië, V (1943), fig.1, p.77; Juynboll, H.H., Catalogus 's Rijks Ethnographisch Museum. Vol. Vll. Leiden 1912, Pl. VIII and p.31. Publicaties : Dongen, P.L.F. van, Forrer, M., Gulik, W.R. van (eds.), Topstukken uit het Rijksmuseum voor Volkenkunde. Leiden 1987. Reichle, Natasha (ed.) (2010), Bali: Art, Ritual, Performance. San Francisco: Asian Art Museum. catnr. 49, p. 229-231 Tentoonstellingen : 'Bali: art, ritual, performance', Asian Art Museum-San Francisco, 25 februari - 11 september 2011